नेपालमा “ब्यालेट विद्रोह”, मतगणनामा रास्वपाको वर्चस्व

काठमाण्डौ। प्रतिनिधि सभा निर्वाचनको जारी मतगणनामा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी ९६ स्थानमा अगाडि देखिएको छ। नेपाली कांग्रेस १२ स्थानमा, नेकपा एमाले १ स्थानमा, नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी १ स्थानमा र अन्य २ स्थानमा अगाडि छन्।

हालसम्म विजयीको सूचीमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी र नेपाली कांग्रेसले १–१ सीट जितेका छन्। एमाले, नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी र अन्य दलले अहिलेसम्म जीत दर्ता गर्न सकेका छैनन्।

यसपटकको मतगणनामा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले स्पष्ट रूपमा अरू दलभन्दा ठूलो अग्रता बनाएको देखाएको छ। परम्परागत ठूला दल नेपाली कांग्रेस र नेकपा एमाले भने धेरै पछाडि परेका छन्।

चर्चित उम्मेदवारतर्फ नेकपा एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओली १,२४८ मतसहित ४,००६ मतले पछाडि रहेक केही प्रमुख क्षेत्रमा समेत पुराना दल दबाबमा परेको संकेत गरेको छ।

चुनावको पछिल्लो अध्यावधिक तथ्याङ्कले पुराना दलप्रति बढेको असन्तुष्टि, विकल्पको खोजी र नयाँ राजनीतिक भाषाको मागलाई एकैचोटि सतहमा ल्याएको संकेत गर्छ।

नेपाली मिडियामा देखिएको साझा निष्कर्ष के हो भने, रास्वपाको उभार अचानक भएको होइन। सेन्टर फर पोलिसी रिसर्चको सर्वेक्षणले ६० प्रतिशतभन्दा बढी मतदाता आफ्नो राजनीतिक आबद्धता वा दल परिवर्तन गर्ने सोचमा रहेको देखाएको थियो। त्यहाँ कारणका रूपमा पुराना दलहरूको कार्यशैलीप्रतिको असन्तुष्टि र विकल्पको खोजीलाई औंल्याइएको थियो। 

त्यही असन्तुष्टिको भाव अहिले मतगणनामा परिणामका रूपमा देखिएको छ।

रास्वपा रोजिनुको पहिलो कारण पुराना दलप्रतिको थकान देखिन्छ। २०७९ को चुनावी वाचा धेरैजसो अधुरा रहेको थियो। घोषणापत्रमा लेखिएका प्रतिबद्धता र व्यवहारबीचको दूरीले मतदातामा निराशा बढाएको थियो। त्यसैले यो चुनावमा धेरै मतदाताले नयाँ पार्टीलाई केवल आशाका कारण होइन, पुराना दलप्रति दण्डस्वरूप पनि रोजेको देखिन्छ। 

दोस्रो कारण वैकल्पिक राजनीतिको चाहना हो। जनताले रास्वपालाई परम्परागत वैचारिक घेराभन्दा बाहिर उभिन खोज्ने, विधिको शासन, सुशासन र स्थापित नेतृत्वको विकल्पको भाषा बोल्ने दलका रूपमा प्रस्तुत हेरेका छन। 

तेस्रो कारण युवा मतदाताको मनोविज्ञान हो। जेन–जी आन्दोलनपछिको वातावरणले चुनावलाई सामान्य प्रतिस्पर्धाभन्दा बढी बनायो। युवामा विद्रोही ऊर्जा, पुरानो नेतृत्वप्रति अविश्वास र प्रत्यक्ष परिणाम चाहने मनोवृत्ति बलियो भएको संकेत दिएका छन्।

चौथो कारण संगठनभन्दा बढी भावनात्मक र प्रतीकात्मक अपिल हो। यो चुनावमा मतदाताले केवल नीतिगत दस्तावेज पढेर मतदान गरेका होइनन्। उनीहरूले “यो पुरानो शैली अब चल्दैन” भन्ने सन्देश दिन खोजेको देखिन्छ। यसको अर्थ, अहिलेको परिणाम धेरै हदसम्म जनआक्रोश, वैकल्पिक खोजी र तत्काल राजनीतिक झट्काको अभिव्यक्ति हो। तर यो उभारसँगै प्रश्नहरू पनि छन्। रास्वपाले जनताको असन्तुष्टि समातेको छ, तर त्यसलाई स्थायी राजनीतिक विश्वसनीयतामा बदल्न अझै बाँकी छ।